Τσαριτσάνη

Τέσσερα μόλις χιλιόμετρα από την Ελασσόνα, στη ρίζα της Μελούνας, η Τσαριτσάνη είναι η πρώτη εικόνα του Δήμου για όποιον έρχεται από τη Λάρισα. Και ίσως η πιο αρχοντική. Πέτρινα πυργόσπιτα, εκκλησίες τεσσάρων αιώνων και ένα σχολείο με πανελλήνια φήμη μαρτυρούν ότι εδώ κάποτε χτυπούσε η καρδιά του εμπορίου και των γραμμάτων.

Η ακμή

Τον 17ο και τον 18ο αιώνα η Τσαριτσάνη έφτασε τους 7.000 κατοίκους. Πλούτισε από τη βαφή και το εμπόριο των μεταξωτών και των κόκκινων νημάτων, που ταξίδευαν στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης. Ο πλούτος έγινε εκκλησίες και σχολεία. Στην κορυφή του χωριού σώζονται τα ίχνη της αρχαίας ακρόπολης της Όρθης.

Γράμματα και πρόσωπα

Εδώ γεννήθηκε ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων, ένας από τους μεγάλους λόγιους του 19ου αιώνα. Πρώτος του δάσκαλος ήταν ο πατέρας του, παπάς και δάσκαλος, και αργότερα σπούδασε στη φημισμένη Σχολή των Αμπελακίων. Το 1910 χτίστηκε το τριώροφο μαρμάρινο γυμνάσιο, η Οικονόμειος Σχολή, που φέρει το όνομά του. Στο αρχοντικό της Σχολής έμεινε κάποτε ο Παύλος Μελάς, και στο μοναστήρι του Αγίου Δημητρίου στο Βαλέτσικο φιλοξενήθηκε το 1767 ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Η Τσαριτσάνη είναι και η πατρίδα της Σοφίας Βέμπο, της «τραγουδίστριας της Νίκης», και του διεθνή ποδοσφαιριστή Γιώργου Μητσιμπόνα.

Η φωτιά της Κατοχής

Στην Κατοχή το χωριό κάηκε τρεις φορές. Χάθηκε το γυμνάσιο και 360 από τα 600 σπίτια, και εκτελέστηκαν αντιστασιακοί. Η αρχαιολογική συλλογή γλίτωσε μόνο επειδή οι κάτοικοι την έθαψαν στο χώμα. Η Οικονόμειος Σχολή ξαναχτίστηκε μετά τον πόλεμο, και η Τσαριτσάνη ανήκει σήμερα στο Δίκτυο Μαρτυρικών Χωριών.

Τι να δείτε

• Τον Άγιο Νικόλαο (1615), με την εντυπωσιακή «Ρίζα του Ιεσσαί», όπου 90 άγιοι συνυπάρχουν με 12 αρχαίους φιλοσόφους.
• Την Κοίμηση της Θεοτόκου (1749), τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με τέμπλο από τη Βιέννη.
• Τους Ταξιάρχες (1656), τον Άγιο Παντελεήμονα (1702) και τους Αγίους Αναργύρους (1761).
• Την Οικονόμειο Σχολή και τα πέτρινα πυργόσπιτα, όπως ο Πύργος του Μαμτζιουρίδη.
• Το Λαογραφικό Μουσείο, την πλατεία Σοφίας Βέμπο και την προτομή του Οικονόμου.
• Τη Μονή Αγίου Δημητρίου στο Βαλέτσικο.

Φύση

Η Μελούνα, με τις κορυφές Κουκούλι και Τσούκα - Μενεξές, ανοίγει μονοπάτια προς τα Σέγκια, τον Γολγοθά, την Αγιά Σωτήρα και το Παρατηρητήριο. Αξίζουν ακόμη η Κρυόβρυση με τους νερόμυλους, τα λαγούμια με τα θερμά αέρια και ο Ομαδικός Αμπελώνας. Οι Σύλλογοι του χωριού, ο Μορφωτικός, ο Εξωραϊστικός, ο Σύλλογος Γυναικών και οι «Φίλοι του Βουνού και του Δάσους», οργανώνουν εκδηλώσεις όλο τον χρόνο.

Φωτογραφίες

Στον χάρτη